Had jij ze ook weer? Goede voornemens? Sporten, afvallen, stoppen met drinken of roken? Liever zijn voor jezelf? Minder boos doen? En… hoeveel van de goede voornemens zijn al mislukt? Vaak al in de eerste paar uur dat het nieuwe jaar oud is. Toch weer een drankje, sigaretje, snackje of dat je boos op de ander of jezelf. Hoe komt het toch dat die voornemens zo moeilijk zijn om die vol te houden?
Elk jaar doen we het weer opnieuw, die goede voornemens. Een nieuw jaar, een schone lei, lijkt een goed moment. Want het jaar is nog een onbeschreven blad. Nog niets gebeurd, geen verleden met ons mee te zuilen. Alles lijkt nog te kunnen. En dat is de eerste fout die we maken.
Want deze aanname klopt niet. De jaarwisseling is een moment dat we samen hebben afgesproken. Een menselijke afspraak. Op zich bestaat de jaarwisseling niet. De aarde hangt ergens rond de zon rondjes te draaien. Nou, maak maar eens een cirkel op papier. En doe dan maar je best om het begin en het eind van die cirkel te vinden. Mission impossible.
Bovendien kent een jaar geen geheugen. Jij wel, daar straks meer over, maar het jaar niet. Je zou elke dag als je wakken wordt kunnen zien als een nieuw begin. Wat, elke uur, zelfs elke minuut. Of nog gekker, elk seconde. Want het enige moment is nu.
Het verleden, dat bestaat niet. Ja, in jouw brein, als een heinnering. En nog een gekleurde ook, want je neemt alles waar door jouw filters, jou bril. Was je chagrijnig toen je iets waarnam? Dan wordt het zo opgeslagen. Terwijl als je vrolijk was, de herinnering ook zo word. Jouw verleden is dus een gekleurde herinnering. Ze bestaat niet meer. En de toekomst, die is er nog niet. Ja, als verwachting, ook weer in jou brein. En opnieuw weer gekleurd.
Dus die jaarwisseling hebben we helemaal niet nodig voor goede voornemens. Dat kan elk moment van de dag. En op zich is dat niet eens zo’n gek idee. Elke dag weer opnieuw beginnen,
Je kunt dus die goede voornemens ook op 31 juli hebben of 28 maart, of 2 januari. Maar wat maakt nou dat ze zo moeilijk vol te houden zijn? Dat heeft te maken me de automatische piloot waar we de hele dag op draaien.
Want daar draaien zo’n 95 tot 98% van de tijd op. Je kent het vast wel dat je aan het fietsen of autorijden was en ineens schrikt. Want je staat al voor je huis? Je was zo diep in gedachten verzonken, dat je de hele rit niet bewust hebt meegemaakt. Ben je wel voor alle rode stoplichten gestopt? Ja zeker, want je automatische piloot heeft het fietsen of autorijden van je overgenomen.
Die automatische piloot is ook superhandig. Want anders kon je elke dag weer alles opnieuw uitvinden. ‘Goed, ik ben wakker. Wat nu’. Gelukkig hoeft dat niet, want je doet dat op je automatische piloot. Slaperig strompel je naar de wc, gooit koud water in je gezicht en zet het koffiezetapparaat aan. Dat doe je ook elke dag op dezelfde manier. Want je automatische piloot doet dat voor je.
Zo bezien hebben we geen vrije wil. Van te voren staat al vast hoe je zult denken, voelen en handelen. Het zit allemaal in die automatische piloot.
En dat maakt die goede voornemens volhouden zo moeilijk. Want we gaan die automatische piloot aanpassen. En gelukkig kan dat, daar zit onze vrije wil. Alleen, dat kost tijd en energie. En discipline. Waarmee ik bedoel, dat je jezelf iets gunt. En dat je daarom je best doet om iets vol te houden. Niet met strengheid, dat werkt niet. Dan ga je op een gegeven moment toch toegeven aan de verleidingen. ‘Ah, het mag nu wel een keer’. Als je jezelf iets gunt, dan is het veel makkelijker om aan die verleiding te weerstaan.
Er is nog een reden waarom die goede voornemens al weer snel in de prullenbak belanden. Namelijk omdat we ze niet scherp stellen.
Een goed voornemen is een doel, een afspraak die je maakt met jezelf. En als je doelen wilt bereiken, dan is het veel beter om je die afspraak duidelijk en scherp te hebben.
Neem bijvoorbeeld ‘stoppen met roken’. Klinkt helder en scherp, toch? Maar dat is het niet. Want elke keer dat je sigaret uitdrukt in de asbak, ben je gestopt met roken. Gefeliciteerd. Doel gehaald.
Bovendien sluit ‘stoppen met roken’ niets uit. Je kunt makkelijk weer de volgende opsteken. Want je breekt je afspraak niet. Dat ging alleen over stoppen. Niet over weer beginnen. Dertig jaar geleden lukte het mij om die verslaving de kop in te drukken door de regel ‘ik begin niet meer’. Dat zei ook tegen vrienden. ‘Ben je gestopt?’. ‘Nee, ik begin niet meer’.
Doelen als ‘ik ga 10 kilo afvallen’ ‘ik ga lief doen tegen mijn dierbare’ ‘ik ga drie keer per week naar de sportschool. En op de dagen dat ik niet sport zet ik 10.000 stappen’. Zie je hoe ik hier mijn doel actief maak. Over dat wat ik ga doen, in plaats van waar ik mee ophou en of niet meer ga doen.
Maar je doel helder, actief en scherp. En dan is de kans groot dat je goede voornemens wél lukken. En ja, dat kan ook op 15 augustus….
Mocht je je goede voornemens in de prullenbak hebben gegooid, haal ze eruit, stof ze af, bekijk ze eens. En vraag je af ‘met welk formulering zouden ze wel lukken. En o ja, heb geduld. Want gedragsverandering in je automatische piloot aanbrengen duurt gemiddeld genomen 28 dagen. Vier weken dus…
Deze tekst is ook als podcast te beluisteren. Met toepasselijke muziek.